Een trolleybus door de Maastunnel.....?

Rubriek Index

Kort na het plaatsen van deze pagina over de Maastunnel kregen we de volgende mail:

Wat ik in jullie verhaal mis, is een stukje over de trolleybus. De foto die jullie geplaatst hebben, laat wel de plaatsen zien waar de stroomdraden aan vast moeten zitten, maar de stroomdraden zelf zijn nog niet geplaatst of reeds weggehaald. Niet te achterhalen is wanneer deze foto genomen is. De stroomdraden zijn waarschijnlijk direct na de oorlog verwijderd. Toen werd ook de enige trolleybus (de testbus) weer omgebouwd naar een normale bus.

We durven best zonder blozen bekennen, dat we van die hele trolleybus niks afwisten. Kan gebeuren, niet waar. Maar dat mocht natuurlijk niet zo blijven .... Eerst maar 'ns de bovenbedoelde foto wat nader bekeken.

Inderdaad, er zitten ophangstrippen tegen het plafond.

Nu is er over de Maastunnel heel wat gepubliceerd, en het eerste boek waar we in dit geval naar grepen, is natuurlijk het basiswerk: "De Maastunnel"; A.C. Vreugdenhil (Technisch Ambtenaar 1e Klas bij de Maastunnel); Stam, Haarlem; ongedateerd (circa 1950?). Dit werk maakte ons wijzer. Lees maar mee.

Het ophangen van de stroomdraden voor een in dienst te stellen trolleybuslijn van de R.E.T. in 1944. Na de bevrijding werd gelukkig van deze lijn afgezien en werden de masten en draden weer verwijderd. Rechts de ingang van een door de bezetter gemaakte bunker. De trolleydraden dienden tevens voor de ontstekingsinstallatie van de door de Duitsers aangebrachte springlading in de Maastunnel.

Vreugdenhil schrijft:

Het verwonderde ons [de technische beheersstaf van de Maastunnel] eigenlijk in het geheel niet, toen wij in de nanacht van 4 op 5 September 1944 (Dolle Dinsdag) werden opgebeld voor de mededeling dat in de autotunnels Duitse activiteit heerste. Wij begaven ons daarheen en konden nog juist constateren, dat heel zware houten balken in de tunnel werden aangevoerd en opgesteld. Ze waren alle op maat gezaagd en moesten reeds lang te voren zijn besteld. Van deze balken werden op twee plaatsen in elke tunnel [buis] twee togen gemaakt, kennelijk voor het aanbrengen van springstof tegen de plafonds. .... Enige dagen daarna werd ook de wielrijderstunnel afgesloten en ook daar werd op twee houten togen een springlading geplaatst. .... De legerleiding .... had klaarblijkelijk besloten de tunnel grondig en definitief te vernielen.

Nog op de morgen van dezelfde 5de September werd bij verschillende organisaties van de illegaliteit alarm gemaakt. .... Wij mochten niet overijld te werk gaan. .... En toch moesten we nauwkeurig weten, hoe en waar de springlading tot ontsteking zou worden gebracht. Maar bestudeer dat geval, daar hoog tegen het tunnelplafond, maar eens wanneer een soldaat met geladen geweer er vlak onder staat. Gelukkig hebben twee moedige mannen dat klaar gespeeld. Met onze montage-auto reden zij de tunnel in om de plafondlampen te inspecteren. Bij de houten stelling moest juist een lamp worden vernieuwd en het armatuur wilde maar niet open. En terwijl de soldaat zich stond te verkneuteren om die domme Hollanders, die zo'n ding niet eens open konden krijgen, zagen zij, dat de springlading was verbonden aan de twee trolley-stroomdraden, die deze zomer door de R.E.T. ten behoeve van een nieuwe trolleybuslijn langs het plafond waren opgehangen. Eindelijk kon de lamp worden vernieuwd en de volgende lampen worden nagezien.

Zo zijn de vragen eigenlijk beantwoord, niet waar? Oh, je wilt weten hoe het afliep? Wij ook, dus we hebben gauw verder gelezen:

Nauwkeurig de stroomdraden volgend, zagen zij, dat buiten de tunnel aftakkingen waren gemaakt in de richting van het naastbijgelegen Park. Meer behoefden zij niet te weten, in het Park waren veel bunkers en in één daarvan zou zich wel de drukknop bevinden, door middel waarvan de tunnel in de lucht moest vliegen.

Er werden twee leden van de "ondergrondse" in de ventilatiekanalen van de tunnel gesmokkeld, die vóór het cruciale moment de draden zouden moeten doorknippen. Daarmee moest zo lang mogelijk gewacht worden, om voortijdige ontdekking van de sabotage te voorkomen. Het bleek ondoenlijk deze mannen van voldoende eten te voorzien; bovendien was het in de tochtige kanalen niet uit te houden. Er moest iets anders worden gevonden.

Intussen had de electrotechnicus in onze verzetsgroep ontdekt, dat de vijand, om een ontijdige explosie te voorkomen, de trolley-draden tijdelijk had doorverbonden, m.a.w., had kortgesloten, zodat het kennelijk de bedoeling was, op het allerlaatste moment deze kortsluitverbinding weg te nemen en dan op de knop te drukken. Van deze omstandigheid hebben wij gebruik gemaakt, door in het grootste geheim op enige afstand van de kortsluitdraad ook onzerzijds en volkomen onzichtbaar een kortsluitdraad aan te brengen, waarvan de Duitsers natuurlijk niet op de hoogte waren, en die zij dus op het laatste moment ook niet zouden verwijderen. De gehele ontstekingsinstallatie was daardoor onklaar geworden.

Uiteindelijk is de fatale knop nooit gebruikt. De Duitse capitulatie kwam vóór de geallieerden nabij de stad kwamen, er is in deze omgeving niet meer gevochten.

Op de foto rechts zien we een tot proef-trolleybus omgebouwde Kromhout-bus onder een proefstuk bovenleiding bij de remise aan de Isaac Hubertstraat. Let op de geblindeerde koplampen.

Nu gaan we nog even terug naar de trolleybus, die de aanleiding voor dit verhaal vormde. We hebben in een klein boekje dat werd uitgegeven naar aanleiding van 100 jaar openbaar vervoer in Rotterdam, nog een mooie foto gevonden van de trolleybus .... samen met een kort stukje beschrijving. Dit gaat als volgt:

Deels als gevolg van het steeds nijpender tekort aan vloeibare brandstof voor de autobussen werd door de tijdens de bezetting aangestelde R.E.T.-directie, opdracht gegeven, een aantal van de vooroorlogse Kromhout-bussen te voorzien van electromotoren, met de bedoeling, een trolleybuslijn in bedrijf te stellen. In eerste instantie zou het traject Charlois - Maastunnel - Rochussenstraat in aanmerking komen voor trolleybediening. In de jaren 1943 en 1944 werden bovenleidingpalen geplaatst, draden gespannen en werd proefgereden met de eerste gereedgekomen wagens. Tot indienststelling is het echter niet gekomen. Ernstige beperking en tenslotte stopzetting van de stroomvoorziening verhinderde de exploitatie. Na de bevrijding werd besloten, niet tot trolleybus-exploitatie over te gaan, waarna de bovenleiding werd gesloopt.

Rotterdam toen en nu